Adviespagina Koolzuurbaden

Door Madeleine Kerkhof

Tijdens mijn studie Hydrotherapie in Duitsland maakte ik in 2008 voor het eerst kennis met koolzuurbaden en leerde welke grote gezondheidsvoordelen deze kunnen bieden bij symptomen en aandoeningen die de kwaliteit van leven ernstig kunnen aantasten. Denk aan perifere neuropathie, slecht genezende wonden zoals Ulcus cruris, reumatische en spierpijnen, perifeer arterieel vaatlijden en andere doorbloedingsstoornissen.
Na mijn afstuderen in 2010 begon ik de techniek te gebruiken en door te geven aan mijn studenten. Er worden vaak heel goede resultaten mee bereikt. Soms verdwijnen de klachten geheel en ook in de wondgenezing worden soms spectaculaire effecten bereikt. Bij andere klachten zien we een significante vermindering waardoor de kwaliteit van leven verbetert.
Vandaar dit artikel over de mogelijke meerwaarde van koolzuurbaden. 

Koolzuurgas (CO2) toegevoegd aan badwater prikkelt de huid lichtjes tot vaatverwijding en verbetert de zuurstofvoorziening. Door het geven van CO2 baden verbetert de doorbloeding in de kleinste capillairen en volgt een betere zuurstofvoorziening van de huid en de dieper gelegen weefsels.

Vooral in Frankrijk en Duitsland worden bij polyneuropathie, slecht helende ulcera en fenomeen van Raynaud, maar vooral ook bij Perifeer Arterieel Vaatlijden (PAV) stadium III en IV koolzuurbaden gebruikt. Er is – zij het niet altijd even recent – relatief veel onderzoek gedaan naar de effecten ervan op met name het vaatstelsel en de verbetering van de zuurstofvoorziening ter plaatse.

Vaataandoeningen

Koolzuurbaden kunnen van voordeel zijn voor mensen met vaatziekten. Bij patiënten met Perifeer Arterieel Vaatlijden – in de eerste stadia maar juist ook in stadium III en IV, zijn koolzuurbaden uitermate geschikt.
Zijn interventies als wisselbaden uitstekend geschikt voor het trainen van de bloedvaten en het bevorderen van een gezonde(re) doorbloeding in stadium I en II, een ziek bloedvat zoals we die zien in stadia III en IV kunnen we dergelijke prikkels niet meer aanbieden. Zieke bloedvaten, vooral wanneer zij hun elasticiteit verloren hebben, reageren namelijk heel anders op thermische prikkels dan gezonde vaten. Als zo’n bloedvat ineens door een intensieve koude- of warmteprikkel wordt getroffen, dan trekt het zich wel samen, maar zonder de noodzakelijke secundaire verwijding erna. Het raakt juist in een kramptoestand, die maar langzaam wegtrekt. De werking van intensieve warmte op dergelijke vaten is zeer slecht. Als dan, zoals bij wisselbaden, direct erna een koudeprikkel volgt, die zelfs op gezonde vaten een sterke contractiewerking heeft, dan kan een ernstige vaatkramp en zelfs gangreen het gevolg zijn! Vermijd daarom plotselinge bruuske warmte- en koude toepassingen en wisselbaden bij diabetische, angiospastische en atherosclerotische en aandoeningen vanaf PAV III. Kies voor regelmatige koolzuurbaden.
Het vaatstelsel van een patiënt met (ernstige) diabetes reageert veel minder goed op schommelingen in de bloeddruk, de lichaams-, water- en buitentemperatuur dan die mensen met een gezonde stofwisseling. Niet alleen is het zenuwstelsel minder goed in staat prikkels op te vangen en daarop te reageren, ook de elasticiteit  van de ader- en vaatwanden is meestal sterk verminderd. Zieke bloedvaten raken door bruuske warmte- en koudeprikkels vaak in een kramptoestand, die maar langzaam wegtrekt. Ook deze bloedvatverkrampingen maken deel uit van de pijn die mensen met diabetes neuropathie moeten verdragen. Het geven van koolzuurbaden bij diabetes neuropathie kan dus zeker een zinvolle, laagdrempelige en kosteneffectieve aanvullende interventie zijn.

Perifere neuropathie

Zowel bij diabetes, als in de oncologie is de behandeling een goede aanvulling op maatregelen die de kwaliteit van leven verbetert. Meerdere zorgvragers hebben aangegeven minder last te hebben van perifere neuropathie wanneer de baden – meestal voetbaden – regelmatig worden toegepast.
NB: bij behandeling met neurotoxische chemotherapie voor kanker mogen koolzuurbaden niet onmiddellijk voor of tijdens de toediening geschieden. Tussen behandeling met neurotoxische cytostatica en koolzuur(deel)baden dienen minimaal 72 uur, liever een week, na de laatste kuur te zitten.

Andere aandoeningen

Ook patiënten met reumatische aandoeningen, zoals bijvoorbeeld artrose, circulatiestoornissen zoals de ziekte van Raynaud, winterhanden/voeten, Ulcus cruris etc. kunnen aanvullen baat hebben bij koolzuurbaden.

Ook voor de warming-up van sporters zijn koolzuurbaden positief gebleken. Er volgt een verbeterde doorbloeding en een afname van melkzuur in de spieren.

Bij wonden die bereikbaar zijn via het bad, meestal een voet/onderbeen- of hand/onderarmbad worden zeer goede resultaten bereikt. Door de korte duur van het bad, dat uiteraard met schoonwater moet gebeuren, wordt (verdere) maceratie van de wond vermeden. De doorbloeding en zuurstofvoorzieningen worden sterk verbeterd, wat de genezing bevordert. Natuurlijk, volledige wondgenezing hangt van meer factoren af en de effecten kunnen op zich laten wachten, maar de ervaring leert dat na korte of langere tijd zelfs wonden met een slechte prognose kunnen verbeteren of genezen.

 

Werkingsmechanisme – doorbloeding verbeteren

CO2 in gasvorm prikkelt de huid tot vaatverwijding. Door het geven van CO2 baden verbetert de doorbloeding in de kleinste capillairen en volgt een betere zuurstofvoorziening van de huid en de dieper gelegen weefsels.
In een voetenbad, dat idealiter tot net boven de kuiten reikt wordt door het na elkaar toevoegen van twee afzonderlijke mediatoren koolzuur in fijne blaasjes ontwikkeld. Dit geeft een aangename prikkel op de huid.

Vormen & gemakkelijk inzetten van het koolzuurbad:

De koolzuurbaden kunnen als volbad en zitbad gegeven worden, maar vooral het deelbad (voetbad, handbad) wordt veelvuldig toegepast.
Fijn aan de interventie is dat ze overal kan worden toegepast, ook door zorgvragers thuis, eventueel met wat hulp van zorgverlener of mantelzorger. Dit bevordert tevens de zelfredzaamheid. Het enige dat nodig is is een (diepe) teil, de beide Koolzuurbad mediatoren (poeder/korrel), een paar handdoeken en een goede stoel om de zorgvrager in te laten zitten tijdens de interventie. Met wat inventiviteit kan de interventie ook geboden worden aan zorgvragers in een rolstoel.

Temperatuursadviezen:
Belangrijk voordeel van het CO2 bad is dat het de gevoelstemperatuur van het water verhoogt. Het voelt warmer aan dan het is en zo kunnen we koeler water gebruiken voor zieke bloedvaten, die warmte zo slecht verdragen.
V Bij diabetes neuropathie blijkt 28-32°C meestal ideaal te zijn.
V Bij perifere vaataandoeningen beperken we ons tot temperaturen tussen 28 en 30°C.
V Bij hart-circulatiestoornissen is de watertemperatuur bij voorkeur tussen de 32 en 35°C in een volbad.
V En bij reumatische aandoeningen is een temperatuur van 36-38°C het effectiefst gebleken.

NB:
We hebben door de jaren heen gemerkt dat het goed ontwikkelen van het koolzuur in het water door de beide mediatoren zeer kalkarm water een negatieve invloed heeft, net als een erg warme watertemperatuur (vanaf 40°C).

Badduur:
De badduur bedraagt ca. 10-15 minuten, bij wonden bij voorkeur 5 minuten.

Verdere details
De patiënt blijft liefst zo onbeweeglijk mogelijk in het (voet/hand)badwater zitten. De koolzuurbelletjes hechten zich anders niet goed aan de huid en ontsnappen aan het wateroppervlak.
De warmte van een voetbad wordt daarnaast beter behouden door een deken om een voetbadkuip te slaan, met inbegrip van onder- en bovenbenen van de patiënt. Dat heeft als verder voordeel dat men niet teveel koolzuurgas inademt.
Zorg verder voor voldoende frisse lucht in de ruimte, al is dat bij volbaden relevanter.

 

Referenties:

Akamine T., Taguchi N. (1998): Effects of an artificially carbonated bath on athletic warm-up. J. Human Ergol., 27 (1,2): 22-29, 1998.
Diji, A. (1958): Local vasodilator action of carbon dioxide on blood vessels of the hand. J. Appl. Physiol. 14: 414-416.
Duling, BR. (1973): Changes in microvascular diameter and oxygen tension induced by carbon dioxide. Circ. Res. 23: 370-376.
Ernst, E, Resch, KL, Rumpf, M. (1990): Effects of CO2 baths on blood fluidity-a controlled study in 802 patients with cardiovascular diseases. Herz/Kreisl. 22: 335-338.
Tiedt, N. (1990): Physiologie und Pathophysiologie des CO2. Z. Phys. Med. Baln. Med. Klim (Suppl. 1) 19: 17-32.
Fabry R, Monnet P, Schmidt J, Lusson JR, et al. (2009): Clinical and microcirculatory effects of transcutaneous CO2 therapy in intermittent claudication. Randomized double-blind clinical trial with a parallel design. Aug. 2009.
Fink, C. Heisler, F. Candir, A. Gehrke, Chr. Gutenbrunner (1998?): Untersuchungen für die Wirkungen von CO2 Gasbädern von unterschiedlicher Temperatur und Feuchte auf Hautdurchblutung und transkutan gemessenem Sauerstoffpartialdruck.
Finzgar M, Melik Z, Cankar K. Effect of transcutaneous application of gaseous carbon dioxide on cutaneous microcirculation. Clin Hemorheol Microcirc. 2015;60(4): 423-35. doi: 10.3233/CH-141898.
Frommherz, E. (1973): Experimentelle Untersuchungen über Durchblutungsänderungen der Haut und den Gasaustausch in Kohlensäurebädern.Thesis Freiburg 1973.
Fujita, Y, Sakai. T, Ohsumi, A. (1989): Effects of hypocapnia and hypercapnia on splanchnic circulation and hepatic function in the beagle. Anesth. Analg. 69: 152-157.
Goodfield, MJD. (1989): Hand warming as a treatment for Raynaud’s phenomen in systemic sclerosis. Br. J. Der-matol. 119: 643-646.
Hartmann, B,: Drews, B., Burnus, C., Bassenge, E. (1991): Zunahme von Fußrückenhautdurchblutung und trans-kutanem Sauerstoffpartialdruck während Unterschen-kel-Immersion in kohlendioxidhaltigem Wasser bei Patienten mit arterieller Verschlußkrankheit: Ergeb-nisse einer gegen Süßwasser kontrollierten Studie. VASA 20: 382-387.
Hartmann, B. (1990): Results of the consenusfinding conference on carbon dioxide balneotherapy. Z. Phys.
Med. Baln. Med. Klim. (Suppl. 1) 19: 11-12.
Hartmann, B, Bassenge, E. (1989): Steigerung der lo-kalen Hautdurchblutung durch CO2-Fussbäder der Normalpersonen und Gefäßpatienten. Z. Phys. Med. Baln. Med. Klim. 18: 57-64.
Hayashi, H., Yamada, S., Kumada, Y., et al. (2008). Immersing Feet in Carbon Dioxide-enriched Water Prevents Expansion and Formation of Ischemic Ulcers after Surgical Revascularization in Diabetic Patients with Critical Limb Ischemia.
Huch, A., Huch, R., Rooth, G. (1987): Continuous transcutaneous monitoring. Plenum Press, New York
Komoto Y., Nakao T., Sunakawa M., Yorozu H. (1985): Elevation of tissue PO2 with improvement of tissue per-fusion by topically applied CO2. Adv. Exp. Med. Biol. 222: 637-645.
Ito, T., Moors, J. I., and Koss, M. C. (1989) Topical application of CO2 increase skin blood flow. J. Invest. Derma-tol., 93:259-262.
Knopf, D., Hofmann, K., Plötner, G. (1989): Veränderungen der arterio-venösen Sauerstoff-partialdruckdifferenz im Verlauf einer Behandlungsserie mit Kohlensäure-mineralwasserbädern. Z. Physiother. 40: 151-166.
Kontos, HA., Richardson, DW., Patterson, JL.(1968): Vasodilator effect of hypercapnic acidosis on human fore-arm blood vessels. Am. J. Physiol. 215: 1403-1405.
Krüger, H. (1979): Vergleichende Untersuchung des therapeutischen Effektes von CO2-Gasbädern und kranken-gymnastischer Übungsbehandlung bei der Claudicatio intermittens. Thesis, Freie Universität Berlin.
Marriott, I., Marshal, JM., Johns, EJ. (1990): Cutaneous vascular responses evoked in the hand by the cold pressor test and by mental arithmetic. Clin. Sci. 79: 43-50.
Mohrman, DE., Regal, RR. (1988): Relation of blood flow to VO2, PO2 and PCO2 in dog gastrocnemius muscle. Am. J. Physiol. 255: H1004-H1010.
Ohta, T., Yasuda, A., Mitsuda, H. (1989): Effects of car-bon dioxide on conservation of vasoactivity of canine mesenteric arteries. Transplantation 47: 740-742.
Schidt-Kessen, W. (1984) Zur Geschichte der CO2-Bader. Z. Phys. Med. Baln. Med. Klim., 13:9-13.
May, E. (1980): Klinisch-experimentelle Untersuchungen über den therapeutischen Wert des Segment-Kohlensäuregasbades im Vergleich zum konventionellen Gasbad. Thesis, Akademie für ärztliche Fortbildung der DDR.
Schnizer, W., Erdl, R., Schöps, P., Seichert, N. (1985): The effects of external CO2 application in human skin micro-circulation investigated by laser Doppler flowmeter. Int. J. Microcirc. Clin. Exp. 4: 343-350.
Stein, I. D., and Weinstein, I. (1942) The value of carbon dioxide baths in the treatment of peripheral vascular disease and allied conditions. Am. Heart J., 23:349-361.
Xu YJ, Elimban V, Dhalla NS.Carbon dioxide water-bath treatment augments peripheral blood flow through the development of angiogenesis. Can J Physiol Pharmacol. 2017 Aug;95(8):938-944. doi: 10.1139/cjpp-2017-0125. Epub 2017 Jul 13.

Overige literatuur:

Klinische AromaZorg, Aromatherapie voor Zorg & Praktijk, M. Kerkhof, 2020
Complementaire Zorg in de Palliatieve Zorgverlening, M. Kerkhof, 2013/2016
Studie Kneipp Hydrotherapie 2009-2010, U. Steinacher.
Lesmateriaal Water Werkt in de Zorg! 2009-2010, M.Kerkhof.
Fysiotherapie bij progressieve systemische sclerodermie, G. T. Werner,  J. Lohmann, Stimulus Volume 12, Number 2 / June, 1993
Hydrotherapie und Balneotherapie. O. Gillert 1971.

 

Meer informatie

info@kicozo.nl