Adviespagina Koolzuurbaden

Door Madeleine Kerkhof

Tijdens mijn studie Hydrotherapie in Duitsland maakte ik in 2008 voor het eerst kennis met koolzuurbaden en leerde welke grote gezondheidsvoordelen deze kunnen bieden bij symptomen en aandoeningen die de kwaliteit van leven ernstig kunnen aantasten. Denk aan perifere neuropathie, slecht genezende wonden zoals Ulcus cruris, reumatische en spierpijnen, perifeer arterieel vaatlijden en andere doorbloedingsstoornissen.
Na mijn afstuderen in 2010 begon ik de techniek te gebruiken en door te geven aan mijn studenten. Er worden vaak heel goede resultaten mee bereikt. Soms verdwijnen de klachten geheel en ook in de wondgenezing worden soms spectaculaire effecten bereikt. Bij andere klachten zien we een significante vermindering waardoor de kwaliteit van leven verbetert.
Vandaar dit artikel over de mogelijke meerwaarde van koolzuurbaden. 

 

Koolzuurbaden

Koolzuur in warm badwater kan in de zorg ondersteuning en symptoomverlichting bieden bij  (perifere) neuropathie, arteriële en veneuze doorbloedingsstoornissen, nachtelijke beenkrampen, restless legs syndroom, fenomeen van Raynaud, pijnen en krampen van spieren en gewrichten, maar ook de wondgenezing bevorderen (Liang et al., 2015) in het gebied.

Koolzuurbaden kunnen als volbad gegeven worden, maar in de praktijk wordt het meest gebruik gemaakt van deelbaden, zoals een handbad of voet- en/of onderbeenbad.

In Nederlandse verpleegkunde boeken uit het begin tot midden van de vorige eeuw worden de voordelen van koolzuurbaden al benoemd (Stumpff, 1906; Melk, 1941). In Frankrijk en Duitsland worden ze regelmatig toegepast bij diverse indicaties.  Het koolzuur wordt veelal via een cilinder en buizenstelsel naar het bad gevoerd.

Koolzuurbaden of CO2 baden behoren tot de z.g. “prikkelende” baden, waardoor de werking van natuurlijke koolzuurbronnen nagebootst wordt.
Het werkingsmechanisme van koolzuurbaden wordt vooral verklaard door het verwijden van de vaten in de periferie, de verbeterde microcirculatie en zuurstofvoorziening van het lichaam c.q. lichaamsdeel na blootstelling aan koolzuur (Xu et al., 2017; Finzgar, Melik en Cankar, 2015; Fabry et a., 2009; Watanabe et al., 2006). Ook zijn er goede aanwijzingen dat koolzuurbaden de wondgenezing bevorderen (Finžgar et al., 2021; Liang et al., 2015; Brandi et al., 2010) en spieren helpen herstellen (Nonaka, Akiyam, Tatsuta, et al. 2013 en 2012).

In Frankrijk en Duitsland worden koolzuurbaden toegepast bij polyneuropathie, slecht helende wonden en het fenomeen van Raynaud, en verder bij Perifeer Arterieel Vaatlijden (PAV) stadium III en IV. Koolzuur wordt daar veelal via een cilinder en buizenstelsel naar het bad gevoerd.

In de Nederlandse praktijk kennen we het baden met koolzuurgas via cilinders niet. We kunnen in het bad koolzuur laten ontwikkelen door het na elkaar toevoegen van twee afzonderlijke mediatoren. Koolzuur in gasvorm zien we als kleine belletjes in het water, die al snel het water melkachtig laten worden. Ze prikkelen de huid tot lichte vaatverwijding. Daardoor verbetert de doorbloeding in de kleinste capillairen en volgt een betere zuurstofvoorziening van de huid en de dieper gelegen weefsels (Mooventhan en Nivethitha, 2022).

Het goede van koolzuurbaden is verder dat het de warmtereceptoren beïnvloedt. De patiënt ervaart het bad als warmer dan het objectief gemeten is (Mooventhan en Nivethitha, 2022). Dat is vooral gunstig wanneer de algehele conditie of de conditie van de huid, het vaatstelsel en zenuwstelsel warme(re) badtemperaturen niet toelaat.

Het koolzuurbad geeft voor nagenoeg iedereen een aangename sensatie op de huid. Er zijn wel zaken waarop gelet moet worden om het koolzuurbad comfortabel en veilig te laten zijn. Dat wordt uiteengezet in het protocol.

Koolzuurbaden kunnen voordelen geven voor patiënten met:

 

Studies en ervaringen

Met perifere neuropathie als gevolg van neurotoxische chemotherapie in de oncologie of bij diabetes zijn inmiddels  goede resultaten geboekt, al wordt de onderbouwing daarvan nog vooral via de werkingsmechanismen verklaard. Meerdere zorgvragers hebben aangegeven minder last te hebben van perifere neuropathie wanneer de baden – meestal voetbaden – regelmatig worden toegepast.

Het fenomeen van Raynaud kan zowel primair zijn als secundair voorkomen, zoals bij systemische sclerose en treft 99% van de patiënten. Raynaud gaat gepaard met klachten als ernstige pijn en ischemische weefselschade. In een klinische studie naar CO2 handbaden werd gezien dat de circulatie ter plaatse sterk verbeterde in vergelijking met de controle groep die alleen in warm water baadde zonder CO2 (Lange et al., 2019).

Studies laten verder zien dat sturen van de temperatuur van het badwater de respons van de bloedvaten kan beïnvloeden. Bij ischemische spieren werd gezien dat een temperatuur van 34°C de circulatie in de spier met 190%-600% verbeterde en de vaatdichtheid met 32% (Elimbam et al., 2020).

Matige temperaturen geven al een grote verbetering in circulatie, zo werd eerder gezien door Xu et al in 2018. Behalve een verbeterde circulatie in de ledematen wordt ook een positieve invloed gezien op het aantal endotheelcellen, die de binnenbekleding van de bloedvaten vormen (Irie et al., 2005).

Mensen met perifeer arterieel vaatlijden (PAV) kunnen voordeel hebben van (droge) koolzuurbaden, zo bevestigt een studie van Zbroja et al. (2021).

Uit een klinische studie naar de effecten van CO2 baden bij patiënten met minimaal één diabetische voetwond bleek dat in de behandelgroep van 21 patiënten de microcirculatie opmerkelijk verbeterd was en zonder systemische bijwerkingen (Finžgar et al., 2021). Ook chronische en slecht genezende wonden verbeteren opmerkelijk met koolzuurbaden (Kerkhof, 2020; Liang et al., 2015; Brandi et al., 2010).

 

Contra-indicaties en bijzonderheden

Zeker bij volbaden – voldoende frisse lucht in de ruimte aanwezig moet zijn omdat koolzuurgas aan het wateroppervlak vrij komt en ingeademd wordt.
Bij hand- of voetbaden kan een badhanddoek of deken om de kuip geslagen worden. Dat voorkomt inademing voor een groot deel en houdt het water ook langer op temperatuur.
Patiënten met verhoogde prikkelgevoeligheid van het zenuwstelsel, zoals MS, kunnen de prikkel van het koolzuur mogelijk als onaangenaam of onwenselijk ervaren. Bij wonden kan dit eveneens een eerste of tweede keer gebeuren. Dat gaat meestal snel over. Overleg zorgvuldig en informeer de zorgvrager dat je dit zorgvuldig monitort.
Verder gelden dezelfde contra-indicaties gelden als bij algemene volbaden en voetbaden.
NB: bij behandeling met neurotoxische chemotherapie voor kanker mogen koolzuurbaden niet onmiddellijk voor of tijdens de toediening geschieden. Tussen behandeling met dergelijke cytostatica en koolzuur(deel)baden dienen minimaal 72 uur, liefst een week, te zitten.

 

Vormen van het koolzuurbad:

De koolzuurbaden kunnen als volbad en zitbad gegeven worden, maar vooral het deelbad (voetbad, handbad) wordt veelvuldig toegepast.

Fijn aan de interventie is dat ze overal kan worden toegepast, ook door zorgvragers thuis, eventueel met wat hulp van zorgverlener of mantelzorger. Dit bevordert tevens de zelfredzaamheid. Het enige dat nodig is is een (diepe) teil, de beide Koolzuurbad mediatoren (poeder/korrel), een paar handdoeken en een goede stoel om de zorgvrager in te laten zitten tijdens de interventie. Met wat inventiviteit kan de interventie ook geboden worden aan zorgvragers in een rolstoel.

 

Temperatuursadviezen:

 

Badduur:

De badduur bedraagt ca. 10-15 minuten. De patiënt blijft liefst zo onbeweeglijk mogelijk in het (voet/hand)badwater zitten. De koolzuurbelletjes hechten zich anders niet goed aan de huid en ontsnappen aan het wateroppervlak. De warmte van een voetbad wordt daarnaast beter behouden door een deken om een voetbadkuip te slaan, met inbegrip van onder- en bovenbenen van de patiënt. Dat heeft als verder voordeel dat men niet teveel koolzuurgas inademt. Zorg verder voor voldoende frisse lucht in de ruimte, al is dat bij volbaden relevanter.

In Nederland verkrijgbaar (in de enige originele Duitse kwaliteit) bij:
AromaZorg Zuster, Wernhout, www.aromazorgzuster.nl