AromaZorg in de Zorg

AromaZorg maakt gebruik van de uitgebreide beschikbare kennis en ervaring omtrent aromatische stoffen. Het woord is afgeleid van het woord aromatherapie. Geurige bestanddelen uit planten, ook wel bekend als essentiële oliën, worden al dan niet in combinatie met basisstoffen, gebruikt bij tal van toepassingen op elk niveau. Zo heeft wetenschappelijk onderzoek aangetoond dat het gebruiken van gemberextract effectief is bij misselijkheid, dat lavendel helpt te ontspannen en beter te slapen en dat bergamot en patchouli ondersteuning geven bij angsten.

Hieronder leg ik uit hoe AromaZorg voor alle aspecten van ons welzijn ingezet kan worden. Daaronder bespreek ik hoe AromaZorg specifiek waardevol kan zijn bij kwetsbare patiëntengroepen, zoals bij pijnpatiënten, bij kanker, in de ouderen- en dementiezorg en in de palliatieve en terminale zorg.

AromaZorg en fysiek welzijn

Aromazorg kan onze lichamelijke gezondheid prima ondersteunen. Bepalend zijn de afzonderlijke inhoudsstoffen van de gebruikte grondstoffen. De meeste essentiële oliën zijn antibacterieel en antiseptisch. Dat heeft te maken met het feit dat ze in de plant zelf deze eigenschappen vertonen. Deze eigenschappen, veelal ondersteund door wetenschappelijk onderzoek, zijn geschikt om te worden gebruikt bij infecties, zoals verkoudheid, griep, pneumonie, bij huidinfecties en vaatontstekingen. Ook zijn er oliën die belangrijk bij kunnen dragen aan de preventie en aanpak van MRSA. Veel essentiële oliën hebben huid verzorgende en -herstellende eigenschappen, wat ze geschikt maakt om in te zetten bij wondjes, (bestralings)brandwonden, decubitus, een droge huid, eczeem, huidschimmels, etc.

Sommige essentiële oliën bevorderen de doorbloeding en zijn inzetbaar bij een slecht doorbloedde huid of weefsels. Anderen hebben kramp opheffende eigenschappen. Denk hieraan bij verkrampingen van spieren en gewrichten, maar ook bij verkrampingen in de buik, of van de luchtwegen zoals astma. Uiteraard is het effect afhankelijk van talloze factoren waaronder: goede kennis van bestanddelen en hun werking, de kwaliteit van de in te zetten grondstoffen, een goede anamnese, bestaande medicatie van reguliere of natuurgerichte oorsprong, kennis van mogelijke interacties, het absorptievermogen van de huid en slijmvliezen, adequate werking van ontgiftingsorganen als lever, nieren en lymfe, de ideale dosering in relatie tot de individuele zorgvrager(tje)s.

AromaZorg en emotioneel welzijn

Ook op de psyche heeft het werken met essentiële oliën een diepgaande invloed. Dat komt enerzijds door de diverse bestanddelen van de afzonderlijke essentiële oliën en anderzijds door de directe inwerking van geuren op het limbisch systeem. Bij diverse psychische gemoedstoestanden kan aromazorg een belangrijke ondersteuning zijn. Denk hierbij aan verdriet, onzekerheid, bij grote schrik en angsten, stress, nervositeit, slapeloosheid en “spoken” onder het bed, om er maar enkelen te noemen. Ook hier is het effect afhankelijk van vele factoren, zoals hierboven al uiteen gezet. Daarnaast is de wijze van toediening (inhalatie, zachte massage, etc.), de verdere benadering c.q. behandeling van de zorgvrager en natuurlijk de wijze waarop een geur(combinatie) door de ontvanger ervaren wordt ook van belang, net als het zg. placebo-effect. Ook hier moet rekening gehouden worden met eventuele interacties met medicatie en worden sommige geuren (liever) niet gebruikt bij acute psychose of delier.

AromaZorg en Spirituele zorg

Er is weinig onderzoek naar de effecten van essentiële oliën op ons spirituele zijn. Vroeger werden vooral plantendelen gebrand in oeroude rituelen die ons in verbinding moesten stellen met het hogere, met de goden, met God. In de katholieke kerk kennen we deze rituelen nog. Wierook wordt nu nog gebrand tijdens hoogtijdagen zoals Pasen, het kerstfeest en bij traditionele begrafenisdiensten. Vaak worden hier mengsels van diverse plantensoorten gebruikt, al is het hoofdbestanddeel Boswellia sacra – ook olibanum genoemd. Al is er weinig onderzoek, wel weten we door de ervaringen van vele aromadeskundigen en auteurs, zoals Patricia Davies die in 1991 het boekje Spirituele Aromatherapie schreef, dat aan diverse essentiële oliën diverse spirituele kenmerken worden toegeschreven. Juist vanwege de inwerking van geuren op het onbewuste, op het limbisch systeem en de in ons opgeslagen herinneringen zien we vaak dat de ervaringen die door de jaren heen verzameld zijn accuraat blijken te zijn.

Al deze facetten van ons welzijn maken deel uit van wie we zijn en ze kunnen belangrijk invloed hebben op ons welzijn en onze genezing.

Kwetsbare patiëntengroepen

AromaZorg wordt tegenwoordig in veel zorgsettingen toegepast, zowel intra- als extramuraal, dus thuis of in de zorginstelling. Nu is natuurlijk iedereen die een minder goede of zelfs slechte gezondheid heeft kwetsbaar en dat vraagt grote zorgvuldigheid van degene die AromaZorg aanbiedt. Omwille van de veiligheid benoem ik straks nog even kinderen en zwangeren.
Maar hier ga ik vooral wat dieper in op patienten ->
-> met (chronische) pijn
-> met kanker
-> in de ouderen- en dementiezorg
-> in de palliatieve of terminale fase

Pijn
Er zijn diverse aromatische oliën die, afhankelijk van oorzaak en toediening, erg goed kunnen helpen bij pijn. Zo kennen we de populaire lavendelolie natuurlijk, maar ook lemongrass, pepermunt en rozemarijn, ho-blad en copaiba. Als basis voor inwrijf- of massageolie zijn tamanu, duindoorn en rozenbottel bijvoorbeeld effectief gebleken. Als gel basis kun je denken aan aloe veragel.
Pijn kent vele facetten. We kunnen pijn op fysiek niveau benaderen, zoals door pijnstillende, kramp verlichtende of ontstekingsremmende oliën in te zetten. Maar pijn heeft meer aspecten. Zo is pijn ook een emotionele en spirituele ervaring waardoor het lijden aan pijn ook een echte lijdensweg kan zijn. Soms kunnen we daarbij oliën gebruiken die ook bij het fysieke stukje pijn kunnen helpen, maar ook kun je denken aan andere oliën die rust en troost bieden, ontspannend zijn bij stress en angsten of helpen bij geleide visualisatie waardoor de pijn minder op de voorgrond komt te staan en beter te hanteren is.
Kicozo kan jou als zorgprofessional scholing bieden waardoor je patiënten op diverse manieren hulp kunt bieden bij het omgaan met pijn.

Kanker
Mensen die kanker krijgen en hun families gaan naast de behandeling van hun arts en het ziekenhuis vaak op zoek naar ondersteunende therapieën en methoden. Dat kan zijn omdat ze het gevoel willen hebben dat ze zelf meer kunnen doen, maar ook om symptomen en bijwerkingen te verlichten. AromaZorg kan veel betekenen voor mensen met kanker. Zo is er een scala aan oliën om stress, angst en slaapproblemen te helpen verlichten, maar ook pijn, benauwdheid en misselijkheid kunnen erg effectief verminderd worden. Daartoe zijn diverse manieren om de oliën te gebruiken. Op de gerenommeerde website http://www.kanker.nl waaraan Kicozo’s directeur Madeleine Kerkhof meewerkte vindt je op patiënten afgestemde informatie. Bij Kicozo kunnen zorgprofessionals scholing volgen om patiënten maximaal en veilig te begeleiden.

Ouderen- en Dementiezorg
In de ouderenzorg en de zorg voor mensen met dementie, maar ook andere aandoeningen zoals Parkinson, spelen meer zaken een rol. Ouderen kunnen soms minder goed ruiken of kunnen de eerst zo ontspannende geur door cognitieve beperkingen niet meer goed plaatsen of een olie versterkt de werking van een medicijn. De beleving van een geur is bij iedereen belangrijk maar voor mensen met dementie misschien wel het meest. Daarmee moet rekening gehouden worden, net als met veilige toedieningen. Een inhaler is niet voor iedere oudere geschikt maar een AromaPatch misschien wel. Ook hier kan Kicozo jou als zorgprofessional handvatten geven. Zo geven we scholingen aan verzorgenden en verpleegkundigen maar ook aan woonzorgbegeleiders en activiteitenbegeleiders.

Palliatieve & Terminale Zorg
Hoe prachtig en veel voldoening gevend kan het niet zijn om het laatste stukje van het leven comfortabeler, veiliger en betekenisvoller te helpen maken. AromaZorg kan geweldig bijdragen aan alle facetten van welzijn, van het verlichten van pijn en andere belastende symptomen tot het bieden van rust bij angst en onrust, ondersteuning van de naasten en het begeleiden van de laatste weken tot laatste momenten door aandachtsvol inzetten van veilige oliën. Hoe je dat aanpakt kun je als zorgprofessional leren bij Kicozo.

Ook in hierop aansluitende bijzondere situaties kan aromazorg ondersteuning bieden. Zo is het zeer goed mogelijk bij gesedeerde zorgvragers met geuren en zachte aanraking te werken, afhankelijk natuurlijk van diagnose en reden van sedatie. Zo is zoete marjoleinolie een goede ontspannende olie die het zenuwstelsel via de parasympathicus ondersteunt. Tijdens perioden van beademing kunnen angstremmende oliën een goede rol spelen. Daarnaast zijn er oliën die invloed uitoefenen op de ademhaling. Je gebruikt ze wel, of juist niet, afhankelijk van de reden van beademing. Is er bijvoorbeeld sprake van veel of taai slijm, dan kan bijvoorbeeld Siberische zilverspar een geweldig hulpmiddel zijn. Bij astma zijn goede resultaten gezien met ondermeer spijklavendel en olibanum. Dat hiervoor goede scholing noodzakelijk is waarbij gekeken wordt naar de laatste nieuwe ontwikkelingen en onderzoeken spreekt natuurlijk vanzelf.

Een mythe over het werken met aromazorg is dat het maar “om een geurtje gaat”. Wanneer je kijkt naar de diversiteit van inhoudsstoffen die zich in een etherische olie bevinden en de eigenschappen die zij hebben als individuele stof, maar vooral ook vaak in samenwerking met andere stoffen in die olie (die juist de veiligheid ervan ondersteunen en natuurlijk de effectiviteit), moeten we ons ervan bewust zijn, dat sommige hiervan tot neveneffecten kunnen leiden, of interactie kunnen hebben met geneesmiddelen. 

Veiligheid en effectiviteit

We kunnen zeggen dat AromaZorg, mits op de juiste wijze toegepast, een effectieve en veilige complementaire zorgmodaliteit is. Er worden in de zorg steeds meer goede resultaten mee gemeld. Een van de mooiste aspecten is wel de veelzijdigheid en werking op alle menselijke niveaus. Belangrijk is het opdoen van voldoende expertise en ervaring alvorens met aromazorg aan de slag te gaan. Ook het bijhouden van je deskundigheid en vaardigheden, het bijhouden van de ontwikkelingen en onderzoek horen daarbij.
Daarbij kan Kicozo jou en je organisatie – volledig merk onafhankelijk, dus objectief – ondersteunen.

Directeur Madeleine Kerkhof heeft diverse boeken uitgegeven over AromaZorg, zoals het in mei 2020 verschenen boek Klinische AromaZorg, Aromatherapie voor Zorg en Praktijk, een fijn boek met de laatste nieuwe ervaringen, veiligheidsinformatie, recepten en bereidingen, aromagrafieen en wetenschappelijke inzichten en achtergronden. Elders op de Kicozo website vindt je er (bestel)informatie over.

.